Coraz mniej Szwedów płaci gotówką; wielu chce całkowicie zrezygnować z gotówki. To samo dotyczy coraz większej liczby firm. Szczególnie małe i średnie przedsiębiorstwa chętnie unikają kosztownych i niewygodnych transakcji gotówkowych. Rozwój rozwiązań bezgotówkowych postępuje szybko. Szacuje się, że Szwecja stanie się całkowicie bezgotówkowa już w 2023 roku. Co napędza ten rozwój? I co powinny zrobić małe i średnie przedsiębiorstwa? Sprawdźmy to.
Szybki rozwój w kierunku społeczeństwa bezgotówkowego
W ostatnich latach rozwój w kierunku społeczeństwa bezgotówkowego w Szwecji znacznie przyspieszył.
Szwedzki bank centralny co dwa lata przeprowadza ankietę dotyczącą zachowań płatniczych szwedzkiej ludności. W ramach ankiety przeprowadzonej w 2018 r. przeprowadzono wywiady z około 2000 losowo wybranych osób w wieku od 16 do 84 lat. Jedno z pytań brzmiało: „W jaki sposób zapłaciłeś za ostatni zakup w sklepie stacjonarnym?”. Tylko 255 z 2011 ankietowanych osób odpowiedziało, że gotówką. Stanowi to 13% populacji. W 2010 r. odsetek ten wynosił 40%.
Perspektywa detalistów
Podmioty rynku pracy w sektorze detalicznym kierują Szwedzką Radą Handlu Detalicznego i Hurtowego, której celem jest rozwój handlu detalicznego we współpracy z przedsiębiorstwami i pracownikami. Sfinansowały one ankietę przeprowadzoną w 2017 r. wśród detalistów z sektorów, w których najczęściej stosuje się płatności gotówkowe (np. żywność, wyroby tytoniowe i kioski, obuwie i odzież, sport i rekreacja, meble i wyposażenie, materiały budowlane i sprzęt oraz elektronika).
W ankiecie wzięło udział 741 detalistów. Typowy detalista biorący udział w badaniu zatrudnia czterech pracowników w pełnym wymiarze czasu pracy, osiąga roczny obrót w wysokości siedmiu milionów koron (~ 650 000 €) bez VAT, a średnia wartość transakcji wynosi 300 koron (~ 28 €).
Detaliści odpowiedzieli na pytanie o udział sprzedaży opłacanej gotówką, podając wartość 18%.
Szwecja wkrótce stanie się społeczeństwem bezgotówkowym
Głównym celem Rady Handlu Detalicznego i Hurtowego przy finansowaniu badania nie było ustalenie, ile osób płaci gotówką, a ile za pomocą środków cyfrowych. Mieli oni znacznie ciekawsze pytanie.
Według szwedzkiego banku centralnego płatności monetami i banknotami spadają w zawrotnym tempie 15% rocznie. Po przekroczeniu pewnego punktu odsetek klientów płacących gotówką będzie tak mały, że akceptowanie tego rodzaju płatności nie będzie już opłacalne dla sprzedawców detalicznych. Kiedy to nastąpi?
Na to pytanie mieli odpowiedzieć naukowcy z Królewskiego Instytutu Technologii (KTH), Kopenhaskiej Szkoły Biznesu i banku centralnego w imieniu Rady Handlu Detalicznego i Hurtowego.
Jaka jest odpowiedź?
24 marca 2023 r.
Racjonalność ekonomiczna na rynku dwustronnym
Naukowcy doszli do zaskakującej odpowiedzi, tworząc model matematyczny oparty na teoriach rynków dwustronnych i racjonalności ekonomicznej.
W uproszczeniu można powiedzieć, że rynek dwustronny ma dwóch rodzajów uczestników, którzy odnoszą korzyści, jeśli jest więcej uczestników drugiego rodzaju.
Racjonalność ekonomiczna oznacza, że firma podejmuje decyzje, które „zadowalają”: w określonym czasie rejestruje się i analizuje jak najwięcej informacji, a następnie podejmuje decyzję uznaną za satysfakcjonującą.
Dlatego płatności gotówkowe nie będą już opłacalne
Naukowcy postrzegają każdą metodę płatności (karta kredytowa, twarda waluta itp.) jako odrębny rynek dwustronny. Aby system płatności działał, musi być wiele osób, które mogą nim płacić, i wiele osób, które mogą akceptować tę formę płatności.
W tym przypadku racjonalność ekonomiczna oznacza, że detaliści powinni podejmować decyzje, które zwiększają dochody, zmniejszają koszty lub prowadzą do bardziej ekonomicznej kombinacji. Racjonalną ekonomicznie decyzją może być na przykład akceptowanie formy płatności o najniższych kosztach.
Na podstawie tych założeń naukowcy stworzyli wzór do obliczenia momentu, w którym przeprowadzanie transakcji za pomocą monet i banknotów przestanie być racjonalne ekonomicznie.
Wzór ten zawiera trzy nieznane zmienne: koszty stałe i zmienne oraz marżę zysku sprzedawców detalicznych. Naukowcy uzyskali te wartości z ankiety przeprowadzonej wśród 741 sprzedawców detalicznych. Po wprowadzeniu tych wartości do wzoru otrzymali wynik 24 marca 2023 r.
Rynek gotówkowy ulega implozji
Oczywiście nie będzie to dokładnie 24 marca 2023 r., kiedy to korzystanie z gotówki przestanie być opłacalne. Według naukowców nastąpi to nawet wcześniej.
Kiedy rynek dwustronny się rozwija, po każdej stronie jest tylko kilku uczestników. Oznacza to, że liczba możliwych relacji między uczestnikami po różnych stronach jest również niewielka. Jednak wraz z każdym dodatkowym uczestnikiem liczba możliwych relacji rośnie wykładniczo. Prowadzi to do powolnego rozwoju rynku na początku, a następnie do coraz szybszego wzrostu.
To samo dotyczy jednak również sytuacji odwrotnej. Gdy tylko konsumenci i sprzedawcy detaliczni przestaną używać gotówki, jej wartość jako środka płatniczego spadnie – początkowo powoli, a następnie coraz szybciej. Ostatecznie system płatności gotówkowych ulegnie załamaniu.
Ze względów praktycznych naukowcy nie uwzględnili przyspieszenia tempa zmian, dlatego data 24 marca 2023 r. jest prawdopodobnie przeszacowana. Posługiwanie się gotówką stanie się nieopłacalne jeszcze przed tą datą.
Czynniki przyspieszające rozwój
Zwiększona szybkość zmian wynika z kilku czynników.
Jednym z nich jest koszt obsługi gotówki, który wzrasta ze względu na fakt, że koszty stałe tego systemu muszą być pokrywane przez coraz mniejszą liczbę sprzedawców detalicznych. Już dziś średnie koszty płatności monetami i banknotami, w tym czas pracy, wynoszą 4,1% kwoty sprzedaży. Odpowiednie koszty bezgotówkowych płatności kartą kredytową wynoszą 0,4%.
Kolejnym czynnikiem jest to, że gdy niektórzy sprzedawcy detaliczni zaczną odrzucać płatności gotówkowe, dołączą do nich kolejni. Powoduje to trend bezgotówkowy, w którym sprzedawcy detaliczni, a być może nawet konsumenci, naśladują się nawzajem.
Dlaczego Szwecja?
Dlaczego właśnie Szwecja jest na najlepszej drodze do stania się pierwszym społeczeństwem bezgotówkowym?
Przede wszystkim kraj ten ma stosunkowo dobrze wykształconą i znającą się na technologii informacyjnej populację, która szybko akceptuje innowacje technologiczne. Doprowadziło to do szybkiej akceptacji i rozpowszechnienia nowych rozwiązań płatniczych.
Ogólnie rzecz biorąc, konsumenci w Szwecji mają duże zaufanie do władz, instytucji i przedsiębiorstw. Nie martwią się więc zbytnio tym, czy państwo lub firma mogą szpiegować ich prywatne sprawy.
Wszystko to razem tworzy idealne warunki dla innowacyjnych rozwiązań w zakresie płatności bezgotówkowych.
Swish
W ostatnich latach w Szwecji powstało kilka firm z branży technologii finansowych, które mają przed sobą bardzo obiecującą przyszłość. Jedną z nich jest Klarna, która dzięki swoim rozwiązaniom zrewolucjonizowała handel elektroniczny. Kolejną jest iZettle, która opracowała pierwsze rozwiązanie do płatności kartą za pomocą smartfonów. Jednak najbardziej rewolucyjne rozwiązanie bankowe pochodzi prawdopodobnie od sześciu największych szwedzkich banków: jest to aplikacja na smartfony Swish, z której korzysta siedem milionów z dziesięciu milionów mieszkańców Szwecji, dokonując 44 milionów płatności miesięcznie.
Dzięki Swish Szwedzi mogą wysyłać sobie pieniądze bezpośrednio ze swoich cyfrowych portfeli za pomocą telefonów komórkowych i równie łatwo płacić w sklepach stacjonarnych lub internetowych. Cyfrowy portfel ułatwia zarządzanie płatnościami mobilnymi. Przesyłanie pieniędzy za pomocą Swish jest tak proste, jak wysłanie wiadomości.
Aplikacja bankowa jest używana wszędzie. Prawie 25% szwedzkich firm akceptuje płatności za pomocą Swish.
Nawet kościół używa Swish do zbierania ofiar!
Co należy zapamiętać
Pytanie nie brzmi, czy, ale kiedy Twój kraj stanie się społeczeństwem bezgotówkowym. Może to nastąpić szybciej, niż myślisz. Szwecja wraz z sąsiadami z krajów nordyckich może być liderem w dziedzinie płatności bezgotówkowych, ale reszta Europy nie pozostaje daleko w tyle.
Należy zatem zastanowić się, do jakich rodzajów płatności chcesz zachęcić swoich klientów. Pamiętaj, że każde rozwiązanie płatnicze ma swój własny rynek dwustronny, a rynek, który może przyciągnąć najwięcej uczestników, może również rozwijać się najszybciej.
Należy również oszacować, ile obecnie kosztuje obsługa gotówki. Nie zapomnij uwzględnić kosztów pracy związanych z czasem potrzebnym do wykonania tej czynności. Prawdopodobnie jest to droższe, niż myślisz.
Ostatecznie musisz rozważyć, ile kosztuje rezygnacja z płatności bezgotówkowych, dopóki nie zaakceptujesz tej metody płatności.
Przygotuj się dobrze. Gdy nadejdzie zmiana w kierunku płatności bezgotówkowych, będzie ona przebiegać bardzo szybko.