Platforma low-code - czym jest? Rozwiązania Konica Minolta

Platforma low-code - czym jest?

Platforma low-code (ang. low-code development platform, LCDP; także low-code application platform, LCAP; pol. platforma niskokodowa) to zintegrowane środowisko służące do projektowania, tworzenia, wdrażania i utrzymywania aplikacji przy ograniczonym udziale ręcznie pisanego kodu źródłowego. Zamiast programowania większości elementów od podstaw wykorzystuje ono modelowanie wizualne, konfigurację deklaratywną, gotowe komponenty, szablony, konektory do danych i usług oraz mechanizmy automatycznego generowania lub wykonywania kodu.

Użytkownik platformy opisuje przede wszystkim, co aplikacja ma robić: definiuje jej model danych, interfejs, reguły biznesowe, przepływy pracy, integracje i uprawnienia. Platforma odpowiada za znaczną część szczegółów technicznych, takich jak tworzenie standardowych operacji, komunikacja między warstwami systemu, dostosowanie interfejsu do różnych urządzeń, wdrożenie aplikacji czy obsługa środowiska wykonawczego. W razie potrzeby rozwiązanie może zostać rozszerzone za pomocą skryptów, własnych komponentów, interfejsów API lub tradycyjnego kodu programistycznego.

Najważniejszą cechą low-code jest zatem nie całkowite usunięcie programowania, lecz podniesienie poziomu abstrakcji. Zamiast implementować każdy element aplikacji w języku programowania, twórca operuje modelami, komponentami i regułami, które platforma przekształca w działający system. W zależności od produktu rezultatem może być wygenerowany kod źródłowy, konfiguracja wykonywana przez środowisko platformy albo połączenie obu tych mechanizmów.

Platformę low-code można rozumieć także jako środowisko graficzne umożliwiające tworzenie oprogramowania przy niewielkiej ilości kodu, natomiast współczesne biznesowe ujęcia tego zagadnienia obejmują również środowisko uruchomieniowe, wdrażanie, monitorowanie, bezpieczeństwo, zarządzanie cyklem życia aplikacji i integrację z narzędziami DevOps.

Geneza określenia low-code

Low-code nie powstał jako całkowicie nowa technologia. Jego źródeł należy szukać w językach programowania czwartej generacji, generatorach aplikacji, narzędziach CASE, programowaniu wizualnym, projektowaniu sterowanym modelami oraz metodach szybkiego tworzenia aplikacji, określanych jako rapid application development. Dzisiejsze platformy kontynuują również ideę end-user development, czyli umożliwiania użytkownikom końcowym samodzielnego tworzenia lub modyfikowania używanego przez nich oprogramowania.

Określenie „low-code” zostało rozpowszechnione przez firmę analityczną Forrester Research w 2014 roku. Miało opisywać platformy pozwalające szybko dostarczać aplikacje biznesowe przy minimalnej ilości ręcznego kodowania oraz stosunkowo niewielkich nakładach potrzebnych na przygotowanie środowiska i wdrożenie. Sama koncepcja jest jednak znacznie starsza niż jej współczesna nazwa.

Badania porównawcze wskazują przy tym, że „platforma low-code” nie oznacza jednej, ściśle zdefiniowanej architektury. Pod tą nazwą występują zarówno proste narzędzia do budowania aplikacji opartych na formularzach i danych, jak i systemy zarządzania procesami, wizualne środowiska programistyczne oraz rozbudowane platformy przedsiębiorstwowe obejmujące integrację, bezpieczeństwo, wdrażanie i zarządzanie całym portfelem aplikacji. Z tego powodu low-code należy rozumieć raczej jako rodzinę technologii i sposób wytwarzania oprogramowania niż pojedynczy standard techniczny.

Jak działa platforma low-code?

Typowy proces tworzenia aplikacji rozpoczyna się od zdefiniowania danych, na przykład klientów, zamówień, dokumentów, zgłoszeń lub produktów. Następnie twórca przygotowuje formularze, widoki i ekrany, określa reguły walidacji oraz modeluje przebieg procesu: kto inicjuje sprawę, jakie warunki muszą zostać spełnione, kto zatwierdza decyzję i jakie działania mają nastąpić później.

Platforma udostępnia zwykle kilka podstawowych grup funkcji:

• wizualny projektant interfejsu użytkownika;

• modelowanie struktur i relacji danych;

• projektowanie procesów, reguł biznesowych i automatyzacji;

• biblioteki gotowych komponentów i szablonów;

• konektory do baz danych, systemów przedsiębiorstwa i usług chmurowych;

• możliwość korzystania z REST API, usług internetowych i zewnętrznych funkcji;

• mechanizmy uwierzytelniania, ról i uprawnień;

• testowanie, publikowanie oraz przenoszenie aplikacji między środowiskami;

• monitorowanie działania aplikacji i zarządzanie jej kolejnymi wersjami;

• możliwość rozszerzania rozwiązania własnym kodem.

Analiza dostępnych platform wykazała, że szczególnie często występują w nich narzędzia do modelowania danych, wizualnego projektowania interfejsu, łączenia z zewnętrznymi źródłami danych, definiowania logiki oraz zarządzania rolami użytkowników.

Low-code nie jest więc wyłącznie edytorem typu „przeciągnij i upuść”. Pełna platforma obejmuje zarówno środowisko projektowe, jak i warstwę wykonawczą, na której aplikacja działa. W rozwiązaniach przedsiębiorstwowych dochodzą do tego narzędzia administracyjne, kontrola dostępu do danych, rejestrowanie zmian, analityka użycia, integracja z procesami CI/CD oraz zarządzanie wieloma aplikacjami rozwijanymi przez różne zespoły.

Kto tworzy aplikacje low-code?

Platformy low-code są adresowane do kilku grup użytkowników.

Pierwszą są zawodowi programiści, którzy wykorzystują gotowe komponenty i automatyzację, aby nie pisać wielokrotnie standardowego kodu odpowiedzialnego za formularze, operacje na danych, autoryzację czy wdrażanie. Dzięki temu mogą skoncentrować się na architekturze, złożonej logice i elementach odróżniających daną aplikację od typowych rozwiązań.

Drugą grupę stanowią analitycy biznesowi, specjaliści procesowi i zaawansowani użytkownicy technologii. Często określa się ich mianem citizen developers, czyli „programistów obywatelskich”. Są to osoby, dla których tworzenie oprogramowania nie jest głównym zawodem, ale które znają potrzeby danego działu i potrafią zbudować aplikację lub automatyzację wspierającą jego pracę.

Trzeci model to zespoły mieszane, nazywane niekiedy fusion teams. Eksperci biznesowi definiują proces i wymagania, projektanci odpowiadają za doświadczenie użytkownika, a zawodowi programiści przygotowują integracje, rozszerzenia i zabezpieczenia. To właśnie współpraca tych grup, a nie całkowite wyeliminowanie specjalistów IT, jest jednym z najważniejszych praktycznych zastosowań low-code.

Low-code, no-code i tradycyjne programowanie

Granica między low-code a no-code nie zawsze jest ostra, ponieważ dostawcy różnie klasyfikują własne produkty. Najbardziej użyteczne rozróżnienie dotyczy jednak możliwości rozszerzania aplikacji.

No-code zakłada tworzenie rozwiązania wyłącznie poprzez konfigurację, formularze, gotowe komponenty i wizualne przepływy. Jest przeznaczone przede wszystkim dla użytkowników nietechnicznych oraz stosunkowo prostych, przewidywalnych zastosowań.

Low-code również automatyzuje znaczną część pracy, ale dopuszcza stosowanie kodu, skryptów, własnych komponentów i niestandardowych integracji. Oferuje dzięki temu większą elastyczność, choć może wymagać udziału osoby posiadającej kompetencje programistyczne.

Pro-code, czyli tradycyjne tworzenie oprogramowania, zapewnia największą kontrolę nad architekturą, wydajnością i zachowaniem systemu, lecz wymaga samodzielnego rozwiązania większej liczby problemów technicznych.

Low-code znajduje się więc pomiędzy pełną konfiguracją a ręcznym programowaniem. Nie jest przeciwieństwem tradycyjnego kodu, ale warstwą automatyzacji, którą można z nim łączyć

Typowe zastosowania low-code

Platformy low-code znajdują zastosowanie przede wszystkim tam, gdzie aplikacja składa się ze stosunkowo typowych elementów: danych, formularzy, reguł, uprawnień, powiadomień, integracji i kolejnych etapów procesu. Mogą być wykorzystywane do tworzenia:

• aplikacji wewnętrznych dla pracowników;

• elektronicznych formularzy i obiegów akceptacyjnych;

• systemów obsługi zgłoszeń, spraw i dokumentów;

• rejestrów klientów, zasobów, umów lub zamówień;

• portali pracowniczych, partnerskich i samoobsługowych;

• aplikacji mobilnych wspierających pracę terenową;

• paneli administracyjnych i prostych systemów raportowych;

• automatyzacji procesów oraz integracji między systemami;

• prototypów i produktów typu MVP;

• aplikacji uzupełniających systemy CRM, ERP lub inne duże rozwiązania;

• warstw interfejsu nad starszymi systemami i bazami danych.

Nie każda aplikacja jest jednak równie dobrym kandydatem. Low-code może być mniej odpowiedni w przypadku systemów czasu rzeczywistego, bardzo wyspecjalizowanych algorytmów, niestandardowych silników obliczeniowych, aplikacji wymagających całkowicie unikalnego interfejsu, oprogramowania niskopoziomowego albo rozwiązań, w których konieczna jest pełna kontrola nad każdym elementem infrastruktury. Systemy krytyczne lub silnie regulowane mogą być budowane w low-code, ale wymagają dojrzałej platformy, formalnej walidacji oraz profesjonalnego nadzoru inżynierskiego.

Najważniejsze zalety

Podstawową korzyścią low-code jest skrócenie czasu potrzebnego na przygotowanie typowych części aplikacji. Wynika ono z ponownego użycia komponentów, automatycznego generowania rozwiązań i ograniczenia pracy infrastrukturalnej. Programista nie musi za każdym razem tworzyć od początku formularzy, mechanizmów logowania, dostępu do danych czy procesu wdrożenia.

Drugą korzyścią jest obniżenie bariery wejścia. Osoby znające proces biznesowy mogą aktywniej uczestniczyć w tworzeniu rozwiązania, a w prostszych przypadkach przygotować je samodzielnie. Pozwala to zmniejszyć liczbę nieporozumień między biznesem a IT oraz szybciej konfrontować pomysł z rzeczywistymi potrzebami użytkowników.

Kolejne potencjalne zalety to:

• szybkie prototypowanie i zbieranie informacji zwrotnej;

• łatwiejsze wprowadzanie zmian w procesach;

• standaryzacja interfejsów i mechanizmów bezpieczeństwa;

• ponowne wykorzystywanie komponentów i integracji;

• centralne zarządzanie aplikacjami;

• możliwość automatycznego dostosowania aplikacji do urządzeń mobilnych;

• odciążenie zespołów IT od części prostych, powtarzalnych zadań.

Są to jednak możliwości, a nie rezultaty gwarantowane przez sam zakup platformy. Przegląd literatury wskazuje, że najczęściej opisywanymi czynnikami przemawiającymi za przyjęciem low-code są poprawa sprawności procesu wytwarzania oprogramowania, łatwiejsze tworzenie aplikacji i obniżenie bariery wejścia. Jednocześnie korzyści maleją, gdy wymagania wykraczają poza standardowe możliwości platformy.

Governance, czyli warunek dojrzałego low-code

Łatwość tworzenia aplikacji zwiększa liczbę osób mogących je budować, ale nie usuwa potrzeby kontroli. Im szerzej organizacja udostępnia low-code, tym ważniejsze staje się governance, czyli zbiór zasad określających:

• kto może tworzyć i publikować aplikacje;

• z jakich danych i konektorów wolno korzystać;

• kto zatwierdza rozwiązanie przed wdrożeniem;

• jak rozdziela się środowiska projektowe, testowe i produkcyjne;

• jak prowadzi się testy, dokumentację i kontrolę wersji;

• kto odpowiada za bezpieczeństwo oraz późniejsze utrzymanie;

• w jaki sposób aplikacja jest monitorowana, archiwizowana lub wycofywana;

• co stanie się z rozwiązaniem, gdy jego autor odejdzie z organizacji;

• jak wygląda plan migracji w przypadku zmiany platformy.

Dobre governance nie powinno sprowadzać się wyłącznie do blokowania użytkowników. Jego zadaniem jest ustanowienie bezpiecznych granic: zatwierdzonych źródeł danych, właściwych poziomów uprawnień, standardów jakości i przejrzystego podziału odpowiedzialności. Microsoft podkreśla, że zasady low-code powinny obejmować m.in. role twórców, bezpieczeństwo danych, proces zatwierdzania aplikacji, szkolenia i nadzór IT.

Low-code w epoce generatywnej sztucznej inteligencji

Najnowsza generacja platform uzupełnia projektowanie wizualne o asystentów wykorzystujących generatywną sztuczną inteligencję. Użytkownik może opisać aplikację językiem naturalnym, a system zaproponuje model danych, interfejs, reguły procesu, zapytania lub fragmenty kodu. Gartner uwzględnia dziś funkcje generatywnej AI w charakterystyce przedsiębiorstwowych platform LCAP, obok modelowania, katalogów komponentów, środowiska wykonawczego, bezpieczeństwa i rozszerzalności.

AI nie zmienia jednak podstawowej odpowiedzialności za aplikację. Wygenerowany model nadal trzeba zweryfikować, przetestować i objąć kontrolą dostępu. Możliwość utworzenia rozwiązania na podstawie opisu nie oznacza automatycznie, że będzie ono poprawne, bezpieczne, dostępne i zgodne z regulacjami.

Low-code i tworzenie oprogramowania wspomagane AI są więc pojęciami odrębnymi, choć coraz częściej łączonymi. Low-code opiera się na kontrolowanym zestawie modeli i komponentów platformy, natomiast AI pomaga te elementy generować, konfigurować lub modyfikować.

Rozwiązania OCR

Narzędzia do digitalizacji i automatycznego odczytywania tekstów to podstawowa integracja platform low-code. Zobacz, jaką rolę odgrywają w elektronicznym obiegu dokumentów.